W tej rozmowie neurolog dziecięcy dr Marek Bachański, pionier terapii konopnej w padaczce lekoopornej u dzieci, odpowiada na pytania nadesłane przez członków grup wsparcia rodziców. To pierwsza część cyklu pytań i odpowiedzi, w którym lekarz wyraźnie rozgranicza obszary opierające się na jego własnym doświadczeniu klinicznym od tych, w których odwołuje się do publikowanych badań naukowych. Taka postawa to rzadkość i jednocześnie ogromna wartość dla rodzin szukających rzetelnej informacji.
Materiał stanowi kontynuację rozmowy z odcinka 010, podstawy terapii konopnej w padaczce i wprowadzenie do części drugiej (012) oraz trzeciej (015). Pełny audio dostępny w odcinku 011 podcastu Rozmowy Konopne.
Dwie zasady, które muszą poprzedzić każde pytanie
Zanim przejdziemy do konkretnych przypadków klinicznych, dr Bachański stanowczo podkreśla dwie reguły, które powinien zapamiętać każdy rodzic rozważający olejek z ekstraktu konopnego u dziecka.
Pierwsza zasada: każda decyzja o wprowadzeniu CBD musi być skonsultowana z lekarzem prowadzącym pacjenta. Nie z lekarzem z internetu, nie z forum, nie z firmą sprzedającą olejek. Z neurologiem, który prowadzi terapię padaczki u tego konkretnego dziecka i ma wgląd w pełną listę leków, dawki, EEG oraz historię napadów. CBD nie jest suplementem diety w sensie klinicznym, to substancja farmakologicznie czynna z udokumentowanym profilem interakcji.
Druga zasada dotyczy benzodiazepin. Klobazam i klonazepam, dwa leki bardzo często używane u dzieci z padaczką lekooporną, wchodzą w istotną interakcję farmakokinetyczną z kannabidiolem. CBD hamuje aktywność izoenzymu CYP2C19, co skutkuje wzrostem stężenia aktywnego metabolitu klobazamu (N-desmetyloklobazamu) w surowicy nawet kilkukrotnie. Efekt: dziecko, które dotąd dobrze tolerowało dawkę benzodiazepiny, po dołączeniu CBD może wykazywać objawy przedawkowania, nadmierna senność, ślinotok, ataksja, osłabienie napięcia mięśniowego. Zjawisko to opisali Geffrey i współpracownicy już w 2015 roku i od tamtej pory stanowi standardowy element informowania rodzin przed włączeniem CBD.
Wniosek dla rodzica: jeżeli dziecko przyjmuje klobazam lub klonazepam, włączenie olejku z ekstraktu konopnego wymaga zaplanowanego monitoringu stężeń i prawdopodobnie redukcji dawki benzodiazepiny pod kontrolą neurologa.
Migreny a konopie – czy CBD pomaga na bóle głowy?
Pierwsze pytanie nadesłane przez rodzica dotyczyło migren, zarówno u dziecka z padaczką, jak i u rodzeństwa lub samego rodzica. Dr Bachański uczciwie zaznacza, że migrena nie jest jego pierwszą domeną kliniczną, dlatego w tym obszarze opiera się na piśmiennictwie, a nie na własnej serii przypadków.
Dostępne dane są obiecujące, ale fragmentaryczne. Przegląd Lochte i współpracowników z 2017 roku zebrał dowody, że kannabinoidy mogą redukować częstość i intensywność bólów głowy, w tym migrenowych, prawdopodobnie poprzez modulację układu endokannabinoidowego, który u części pacjentów z migreną przewlekłą wykazuje zaburzoną aktywność (tzw. hipoteza klinicznego niedoboru endokannabinoidowego).
Co to oznacza w praktyce? Po pierwsze, większość publikowanych prac dotyczy osób dorosłych, a nie dzieci. Po drugie, część doniesień bazuje na całych preparatach konopnych zawierających także THC, a nie izolowanym CBD. Po trzecie, dr Bachański przypomina, że u dziecka z padaczką, u którego rozważamy CBD przede wszystkim w celu przeciwnapadowym, ewentualna korzyść migrenowa jest efektem dodatkowym, a nie celem terapeutycznym. Nigdy nie należy uruchamiać olejku „przy okazji na głowę”, to decyzja neurologiczna, nie objawowa.
Spektrum autyzmu – CBD i CBG w praktyce
Kolejne pytanie dotyczyło dzieci z padaczką współistniejącą ze spektrum autyzmu lub zaburzeniami neurorozwojowymi. To częsta kombinacja kliniczna, rodzice pytają, czy poza redukcją napadów można liczyć na poprawę funkcjonowania, snu, lęku, agresji albo zachowań stereotypowych.
Tu dr Bachański częściowo ma już własne obserwacje. U części pacjentów wprowadzenie CBD do terapii padaczki wiązało się z drugorzędową poprawą zachowania, lepszy kontakt, mniej napięcia, lepszy sen. Nie są to jednak efekty, które dałoby się obiecać konkretnemu dziecku, bo odpowiedź jest indywidualna i nieprzewidywalna.
W literaturze najczęściej cytowane są wyniki Aran i współpracowników z 2019 roku, otwarte badanie z udziałem 60 dzieci z autyzmem, w którym ekstrakt bogaty w CBD (z niewielką zawartością THC) wiązał się z poprawą zachowań problemowych u znacznej części uczestników. Praca ma istotne ograniczenia metodologiczne (brak ślepej próby, mała grupa, krótki czas obserwacji), ale wpisuje się w sygnał, który widzą również polscy klinicyści.
Pytanie o CBG (kannabigerol) dr Bachański traktuje znacznie ostrożniej. Dane kliniczne dla CBG w autyzmie i padaczce są na ten moment przedkliniczne i kazuistyczne. Lekarz nie odradza eksperymentów, ale wyraźnie wskazuje, że nie da się dziś sformułować rekomendacji dawkowania ani profilu pacjenta, który najbardziej skorzysta. To obszar, w którym praktyka wyprzedza dowody.
Rodzicom, którzy chcą pogłębić wątek autyzmu, polecamy także rozmowę z odcinka 022, autyzm, spektrum i konopie w praktyce terapeutki, która patrzy na to zagadnienie z perspektywy pozaneurologicznej.
Padaczka związana z dysplazją korową
Dysplazja korowa to wrodzona nieprawidłowość budowy kory mózgu, często źródło padaczki lekoopornej, niekiedy kwalifikowanej do leczenia neurochirurgicznego. Rodzic zadał pytanie: czy w tej etiologii w ogóle warto próbować CBD, skoro problem jest „strukturalny”, a nie „funkcjonalny”?
Dr Bachański odpowiada, że etiologia strukturalna nie jest przeciwwskazaniem do próby z CBD. W jego praktyce zdarzały się dzieci z dysplazją, u których olejek z ekstraktu konopnego dawał istotną redukcję napadów, choć średnio odpowiedź bywa skromniejsza niż w klasycznych zespołach kanałopatii (np. zespole Dravet, gdzie skuteczność CBD jest najlepiej udokumentowana, m.in. w pracy Devinsky’ego z 2017 roku w NEJM).
Warto pamiętać o szerszym kontekście: izraelska seria Tzadok i współpracowników z 2016 roku obejmowała 74 dzieci z padaczką lekooporną o różnej etiologii, w tym strukturalnej, i wykazała ≥50% redukcję napadów u około połowy pacjentów. To dane realnej praktyki, nie kontrolowanego badania, ale dobrze ilustrują, że odpowiedź na CBD nie zależy wyłącznie od etiologii.
Praktyczna konkluzja: jeżeli neurolog prowadzący widzi przestrzeń do próby CBD u dziecka z dysplazją, sama etiologia strukturalna nie powinna być powodem rezygnacji. Decyzja zawsze indywidualna, w pełnym obrazie klinicznym.
Ponowna próba olejku po utracie skuteczności – tachyfilaksja czy potrzeba przerwy?
To jedno z najczęstszych i najtrudniejszych pytań w terapii konopnej padaczki. Schemat jest typowy: dziecko zaczyna olejek z ekstraktu konopnego, przez pierwsze tygodnie lub miesiące napady wyraźnie się zmniejszają, rodzina odzyskuje oddech, a potem, po kilku miesiącach, efekt stopniowo zanika. Czy to znaczy, że CBD przestało działać? Czy ponowna próba ma sens?
Dr Bachański wyjaśnia, że zjawisko utraty skuteczności rzeczywiście występuje i bywa nazywane tachyfilaksją. Mechanizmy nie są w pełni poznane: rozważa się indukcję enzymów metabolizujących CBD, zmianę reaktywności receptorów, naturalny przebieg choroby (padaczka jest dynamiczna), a także rolę dojrzewania ośrodkowego układu nerwowego u dziecka.
W praktyce klinicznej stosuje się różne strategie: zwiększenie dawki (z poszanowaniem progu działań niepożądanych), zmianę preparatu na inny ekstrakt o innym profilu fitokannabinoidowym, dodanie THC w mikrodawkach (tam, gdzie prawnie i klinicznie możliwe), a czasem zaplanowaną przerwę z reintrodukcją. Ta ostatnia strategia, przerwa i ponowne włączenie, bywa skuteczna, ale wymaga ostrożności: w okresie odstawienia napady mogą się nasilić.
Dr Bachański podkreśla, że nie ma jednego algorytmu pasującego do każdego pacjenta. Eksperckie stanowisko Cross i współpracowników z 2020 roku porządkuje wiele kwestii praktycznych, ale problem tachyfilaksji wciąż wymaga indywidualnego osądu klinicznego. To kolejny powód, dla którego prowadzenie terapii konopnej w padaczce nie powinno odbywać się bez stałego kontaktu z neurologiem.
Najczęściej zadawane pytania
Czy mogę sam włączyć CBD dziecku z padaczką, jeśli kupię legalny olejek z apteki?
Nie. Nawet legalny preparat wymaga konsultacji z neurologiem prowadzącym terapię padaczki. Powód jest farmakologiczny, a nie biurokratyczny: CBD wchodzi w interakcje z lekami przeciwpadaczkowymi, zwłaszcza z klobazamem i klonazepamem, i może istotnie zmienić ich stężenie w surowicy.
Jakie objawy wskazują, że doszło do interakcji CBD z benzodiazepiną?
Najczęściej: nasilona senność, spowolnienie reakcji, ślinotok, ataksja, obniżone napięcie mięśniowe, problemy z koordynacją. Pojawiają się zwykle w ciągu kilku do kilkunastu dni po włączeniu CBD lub po zwiększeniu jego dawki. To sygnał do pilnego kontaktu z neurologiem i prawdopodobnej redukcji dawki benzodiazepiny.
Czy CBD pomoże na migreny u dziecka z padaczką?
Dane są obiecujące, ale dotyczą głównie dorosłych i często preparatów zawierających także THC. U dziecka z padaczką CBD włącza się ze wskazania neurologicznego, ewentualna poprawa migrenowa to efekt dodatkowy, a nie cel terapii. Decyzję podejmuje neurolog prowadzący.
Czy padaczka związana z dysplazją korową dobrze odpowiada na CBD?
Odpowiedź bywa skromniejsza niż w zespole Dravet, ale etiologia strukturalna nie jest przeciwwskazaniem. W izraelskiej serii Tzadok i wsp. dzieci z różnymi przyczynami padaczki lekoopornej, w tym strukturalnymi, osiągały ≥50% redukcję napadów w około połowie przypadków. Próba bywa uzasadniona po konsultacji z neurologiem.
Co zrobić, gdy olejek przestał działać po kilku miesiącach skuteczności?
To znane zjawisko, czasem nazywane tachyfilaksją. Strategie obejmują: zwiększenie dawki, zmianę preparatu, dodanie innego fitokannabinoidu lub zaplanowaną przerwę z reintrodukcją. Wybór należy do neurologa prowadzącego, samodzielne odstawienie niesie ryzyko nasilenia napadów.
Powiązane materiały
- 010, Konopie w leczeniu padaczki (podstawy)
- 012, CBD a padaczka, interakcje lekowe (część 2)
- 015, Padaczka lekooporna, CBD, interakcje, genetyka (część 3)
- 022, Autyzm, spektrum i konopie w praktyce terapeutki
- Pełny odcinek 011 w podcaście Rozmowy Konopne
Źródła naukowe
- Devinsky O et al. Trial of Cannabidiol for Drug-Resistant Seizures in the Dravet Syndrome. NEJM 2017. PMID: 28538134
- Geffrey AL et al. Drug-drug interaction between clobazam and cannabidiol in children with refractory epilepsy. Epilepsia 2015. PMID: 26114620
- Lochte BC et al. The Use of Cannabis for Headache Disorders. Cannabis Cannabinoid Res 2017. PMID: 28861511
- Aran A et al. Cannabidiol Based Medical Cannabis in Children with Autism. J Autism Dev Disord 2019. PMID: 30382443
- Tzadok M et al. CBD-enriched medical cannabis for intractable pediatric epilepsy. Seizure 2016. PMID: 26920369
- Cross JH et al. Expert Opinion on the Use of Cannabidiol in Treatment-Resistant Epilepsy. Epilepsia Open 2020. PMID: 32802974
Ważne zastrzeżenie
Ten artykuł ma wyłącznie charakter edukacyjny i nie stanowi porady medycznej. Padaczka, zwłaszcza padaczka lekooporna u dziecka, jest poważną chorobą neurologiczną wymagającą leczenia pod stałą opieką specjalisty. Kannabidiol (CBD) jest substancją farmakologicznie czynną wchodzącą w istotne interakcje z lekami przeciwpadaczkowymi, w szczególności z klobazamem i klonazepamem; jego włączenie bez kontroli neurologa może prowadzić do groźnych powikłań, w tym do toksycznych stężeń benzodiazepin w surowicy. Żadne treści zawarte w tym tekście nie zastępują konsultacji z lekarzem prowadzącym, nie powinny być podstawą do samodzielnego włączania, modyfikowania ani odstawiania jakichkolwiek leków u dziecka. Decyzje terapeutyczne podejmuje wyłącznie neurolog dziecięcy znający pełną dokumentację medyczną pacjenta. W razie nasilenia napadów lub wystąpienia objawów niepokojących natychmiast skontaktuj się z lekarzem lub zgłoś się na izbę przyjęć.
Artykuł ma charakter wyłącznie edukacyjny. Nie stanowi porady medycznej. Decyzje terapeutyczne podejmuj wyłącznie po rozmowie ze swoim lekarzem prowadzącym.