Artykuł towarzyszący odcinkowi 088 podcastu Rozmowy Konopne z lek. wet. Łukaszem Kiragą, doktorem nauk weterynaryjnych i adiunktem w Zakładzie Farmakologii i Toksykologii SGGW. Porządkujemy to, co recenzowana literatura mówi o CBGA: jego pozycji w szlaku biosyntezy roślinnej, mechanizmie receptorowym, dowodach na działanie przeciwdrgawkowe i realnych szansach na zmianę rynku olejków zdominowanego dziś przez CBD.
Dlaczego CBGA to nie kolejna „nowinka” z konopi
O CBD większość pacjentów już słyszała, część zna THC, niektórzy wiedzą czym jest CBG. Ale CBGA, czyli kwas kannabigerolowy, znika z dyskusji niemal całkowicie. To paradoks, bo z punktu widzenia chemii roślinnej CBGA jest cząsteczką pierwotną, z której powstają wszystkie inne fitokannabinoidy. Jeżeli porównać szlak biosyntezy do drzewa rodowego konopi, CBGA jest pniem, a CBD, THC, CBC i ich kwasowe odpowiedniki są dopiero gałęziami.
Powód, dla którego CBGA wypadł z popularnej narracji, jest bardziej techniczny niż naukowy. Kwasowe fitokannabinoidy są termolabilne. Jeśli ekstrakt zostanie ogrzany powyżej kilkudziesięciu stopni Celsjusza (a zwykle tak się dzieje w procesach produkcyjnych, podczas dekarboksylacji albo po prostu w trakcie suszenia surowca), CBGA traci grupę karboksylową i zamienia się w CBG. Dla producenta wygodnie, dla pacjenta strata, bo część działania farmakologicznego dotyczy właśnie formy kwasowej.
To, czym CBGA realnie się różni od swojego niekwasowego potomka, wynika z trzech faktów: innego powinowactwa do receptorów, innej farmakokinetyki i, jak pokażą badania na zwierzętach, kilkakrotnie wyższej biodostępności po podaniu doustnym. W odcinku 088 dr Kiraga przypomina, że w badaniu na psach biodostępność CBGA okazała się około czterdziestokrotnie większa niż CBG. To nie jest niuans, to porządek wielkości różnicy.
Mechanizm działania CBGA na receptory i kanały jonowe
Wbrew temu, co sugeruje słowo „kannabinoid”, CBGA nie jest silnym agonistą klasycznych receptorów CB1 i CB2. Jego profil farmakologiczny jest znacznie szerszy i bardziej selektywny w kierunku celów, które dziś klinicznie wiąże się raczej z epileptologią i gastroenterologią niż z układem endokannabinoidowym w wąskim rozumieniu.
Antagonizm GPR55 i modulacja TRPV1
GPR55 to receptor sprzężony z białkiem G, sygnalizujący przez kalcyjowe szlaki wewnątrzkomórkowe. Jego nadaktywność opisano w padaczkach lekoopornych (zwłaszcza w modelu zespołu Draveta, czyli mutacji genu SCN1A) oraz w niektórych nowotworach. CBGA jest jednym z najsilniejszych znanych blokerów GPR55 wśród fitokannabinoidów. Równolegle moduluje kanały TRPV1, TRPM7 i CRAC (calcium release-activated calcium channels), co przekłada się na efekt przeciwzapalny, przeciwbólowy i potencjalnie przeciwnowotworowy w modelach eksperymentalnych (przegląd terapeutycznego potencjału kwasowych kannabinoidów, 2025, PMC12895846).
Allosteryczna modulacja GABA-A
Receptory GABA-A są głównym hamującym układem mózgu i celem działania klasycznych leków przeciwpadaczkowych (benzodiazepiny, barbiturany, klobazam). CBGA wykazuje pozytywną modulację allosteryczną GABA-A, czyli wzmacnia działanie endogennego GABA bez bezpośredniego pobudzania receptora. To dokładnie ten sam typ działania, który stoi za skutecznością klobazamu w padaczkach lekoopornych. Z tej zbieżności wynika ważna obserwacja kliniczna: CBGA potencjalizuje działanie klobazamu, co oznacza, że oba związki podane razem dają silniejszy efekt przeciwdrgawkowy niż każdy osobno.
CBGA w padaczce: najsilniejszy efekt z fitokannabinoidów
W 2021 r. w British Journal of Pharmacology ukazała się praca, która zmieniła nasze rozumienie kwasowych kannabinoidów. Anderson i współpracownicy zbadali wpływ CBGA na modele padaczki u myszy: model zespołu Draveta (Scn1a+/−) z napadami indukowanymi hipertermią oraz model MES (maksymalnego wstrząsu elektrycznego, klasyczny test przeciwpadaczkowy). CBGA okazał się najsilniejszym z testowanych fitokannabinoidów w obniżaniu progu napadu drgawkowego oraz wzmacniał działanie klobazamu w obu modelach (Anderson et al., 2021, Br J Pharmacol, PMID: 34384142).
Wyniki nie były jednak jednoznacznie pozytywne. W teście 6-Hz, czyli innym typie modelu napadu, CBGA paradoksalnie nasilał drgawki. Wysokie dawki podane samodzielnie zwiększały częstość napadów spontanicznych u myszy Scn1a+/−. To kluczowy fragment dowodu naukowego, bo pokazuje, że CBGA nie jest „uniwersalnym lekiem na epilepsję”, tylko cząsteczką z wąskim oknem terapeutycznym i konkretnym profilem skuteczności zależnym od typu napadu.
Kolejna praca tej samej grupy badała pochodne CBGA, między innymi ester metylowy oraz kwas oliwetolowy (prekursor CBGA w szlaku biosyntezy). Tylko kwas oliwetolowy wykazał skromny efekt przeciwdrgawkowy w modelu Draveta, sam ester metylowy CBGA nie zadziałał. To wskazuje, że obecność wolnej grupy karboksylowej w cząsteczce CBGA jest farmakologicznie istotna i nie da się jej łatwo zastąpić innymi grupami funkcyjnymi (Anderson et al., 2022, J Nat Prod, PMID: 34980287).
Biodostępność: dlaczego CBGA może być praktyczniejsze niż CBG
Forma kwasowa fitokannabinoidów jest bardziej polarna niż forma niekwasowa. Z punktu widzenia chemii oznacza to lepszą rozpuszczalność w środowisku wodnym, a w praktyce farmaceutycznej, lepszą biodostępność po podaniu doustnym. Badania na psach wykazały, że doustna biodostępność CBGA jest około 40 razy wyższa niż biodostępność CBG przy porównywalnej dawce.
To istotna różnica praktyczna. Doustne CBD ma w warunkach na czczo biodostępność na poziomie kilku procent. Olejki z CBG cierpią na ten sam problem. Jeżeli CBGA rzeczywiście utrzyma swój profil farmakokinetyczny u ludzi (a wstępne dane sugerują że tak), dawki potrzebne do uzyskania efektu klinicznego mogą być wielokrotnie niższe niż w przypadku CBG. To z kolei oznacza tańszy preparat dla pacjenta i mniejsze ryzyko interakcji lekowych przez wątrobę.
Potencjalne wskazania kliniczne CBGA
Stan obecnej wiedzy pozwala wymienić kilka obszarów, w których CBGA jest aktywnie badany lub gdzie istnieją silne przesłanki mechanistyczne. Żaden z tych wskazań nie jest jeszcze zarejestrowany; mowa o terapii eksperymentalnej lub off-label, opartej na pojedynczych doniesieniach klinicznych i mocnych przesłankach przedklinicznych.
- Padaczki lekooporne, w szczególności zespół Draveta i zespoły z mutacją SCN1A. Mechanizm GPR55 i GABA-A, potencjalizacja klobazamu.
- Choroby zapalne jelit (IBD), w tym choroba Leśniowskiego-Crohna. Wpływ na TRPV1 i blokada CRAC ograniczają napływ wapnia do komórek immunologicznych jelita.
- Włóknienie nerek i fibroza tkanek miękkich. Modele zwierzęce sugerują działanie antyfibrotyczne przez modulację szlaku TGF-β.
- Nudności i wymioty, zwłaszcza w kontekście chemioterapii. CBGA pobudza receptor serotoninowy 5-HT1A, podobnie jak CBD, ale z innym profilem farmakokinetycznym.
- Zaburzenia lękowe, w mniejszym stopniu zbadane. Mechanizm zbliżony do CBD, prawdopodobnie przez 5-HT1A i pośrednio przez układ GABAergiczny.
Co istotne, w każdym z tych wskazań CBGA jest dziś bardziej cząsteczką badawczą niż lekiem. Nie ma randomizowanych badań klinicznych III fazy. Jest jednak grupa preparatów eksperymentalnych, w tym preparat akademicki Bazil z Izraela (Bazel/Bazil) oraz prace polskich zespołów uniwersyteckich nad standaryzacją produkcji CBGA.
Co stoi na drodze przed rynkową obecnością CBGA
Pierwsza bariera jest techniczna. Ekstrakcja kwasowego fitokannabinoidu bez utraty grupy karboksylowej wymaga niskotemperaturowych procesów, najczęściej z użyciem CO2 nadkrytycznego w trybie zimnym albo ekstrakcji etanolowej w obniżonej temperaturze. Standardowe procesy używane do produkcji olejków CBD prowadzą do automatycznej dekarboksylacji, więc producenci, którzy chcą mieć w portfolio realny CBGA, muszą zainwestować w nowe linie produkcyjne.
Druga bariera jest regulacyjna. Większość europejskich agencji żywnościowych traktuje produkty z konopi włóknistych jako „novel food”. CBGA nie jest jeszcze osobno scharakteryzowany w wytycznych EFSA. Producent, który chciałby wprowadzić preparat z deklarowaną zawartością CBGA, musi przejść osobną ścieżkę dossier. To dlatego mimo dowodów na siłę farmakologiczną CBGA, na rynku konsumenckim dominują olejki CBD.
Trzecia bariera jest informacyjna. Pacjenci pytają o CBD, lekarze pierwszego kontaktu czasem wiedzą o CBD, ale o CBGA słyszał margines środowiska. W odcinku 088 dr Kiraga wprost mówi: rynek olejków CBD osiągnął plateau, kolejny wzrost wymaga albo nowych wskazań, albo nowych cząsteczek. CBGA jest dziś najpoważniejszym kandydatem na tę drugą drogę.
Praktyczne wnioski dla pacjenta i lekarza
- Większość komercyjnych olejków „pełnospektralnych” zawiera śladowe ilości CBGA (ułamki procenta zawartości całkowitych kannabinoidów). To zdecydowanie za mało, by uzyskać efekt farmakologiczny opisany w badaniach.
- Jeżeli istnieje wskazanie do terapii CBGA (badanie kliniczne, program off-label u neurologa), pacjent powinien szukać preparatu z deklarowaną i certyfikowaną zawartością CBGA, nie generycznego olejku.
- U dzieci z padaczką lekooporną, u których wprowadza się Epidyolex w skojarzeniu z klobazamem, dyskusja o dodaniu CBGA powinna toczyć się wyłącznie w warunkach ośrodka referencyjnego, nigdy w trybie samoleczenia.
- Brak długoterminowych danych klinicznych u ludzi oznacza, że na dziś CBGA pozostaje cząsteczką eksperymentalną. Ostrożność z dawką, monitorowanie funkcji wątroby, kontrola interakcji lekowych.
Najczęstsze pytania (FAQ)
1. Czy CBGA to to samo co CBG?
Nie. CBGA jest formą kwasową, CBG niekwasową. Różnią się grupą karboksylową w cząsteczce, którą CBGA traci podczas dekarboksylacji termicznej. Ta różnica chemiczna przekłada się na różne powinowactwo do receptorów (CBGA jest silniejszym antagonistą GPR55), inne profile farmakokinetyczne i wielokrotnie wyższą biodostępność doustną CBGA w porównaniu z CBG.
2. Czy CBGA leczy padaczkę?
Nie, w sensie rejestracyjnym. Żadne CBGA-monopreparat nie jest dziś zarejestrowanym lekiem przeciwpadaczkowym. Badania na modelach zwierzęcych pokazują silny efekt przeciwdrgawkowy w padaczkach typu Draveta i potencjalizację klobazamu, ale w niektórych innych modelach CBGA paradoksalnie nasila napady (Anderson et al., 2021). Zanim mówić o terapii klinicznej, potrzebne są badania III fazy u ludzi.
3. Dlaczego CBGA nie ma w popularnych olejkach CBD?
Z trzech powodów. Po pierwsze, standardowe procesy ekstrakcji i dekarboksylacji niszczą formę kwasową, więc w gotowym produkcie pozostają tylko ślady. Po drugie, regulatorzy europejscy nie scharakteryzowali jeszcze CBGA osobno, więc producent nie może go promować jako składnika aktywnego. Po trzecie, świadomość rynku jest niska, większość konsumentów kupuje to, co rozpoznaje, czyli CBD.
4. Czy CBGA jest bezpieczne?
Krótkoterminowe dane przedkliniczne wskazują wysoki indeks terapeutyczny, ale długoterminowych danych klinicznych u ludzi po prostu nie ma. Cząsteczka jest metabolizowana przez wątrobę (CYP3A4 i pokrewne), więc istnieje teoretyczne ryzyko interakcji z lekami przeciwpadaczkowymi, antykoagulantami i cytostatykami. Każde użycie CBGA poza badaniem klinicznym powinno być konsultowane z lekarzem.
5. Czy CBGA zastąpi CBD na rynku?
W najbliższych latach nie. CBD ma ugruntowaną pozycję, rejestrację Epidyolexu, gigantyczne zaplecze produkcyjne. CBGA może natomiast zająć niszę: padaczki lekooporne jako terapia uzupełniająca, choroby zapalne jelit, fibroza. Bardziej prawdopodobny scenariusz to koegzystencja, w której CBGA staje się składnikiem specjalistycznych preparatów medycznych, a nie masowych olejków.
Powiązane materiały
- Odcinek źródłowy: 088, Czy CBGA zmieni rynek konopny | lek. wet. Łukasz Kiraga
- Kategoria Badania naukowe
- Kategorie CBD i Dawkowanie
Źródła naukowe (PubMed / peer-reviewed)
- Anderson L.L. et al. Cannabigerolic acid, a major biosynthetic precursor molecule in cannabis, exhibits divergent effects on seizures in mouse models of epilepsy. Br J Pharmacol. 2021;178(24):4826–4841. PubMed: 34384142
- Anderson L.L. et al. Olivetolic acid, a cannabinoid precursor in Cannabis sativa, but not CBGA methyl ester exhibits a modest anticonvulsant effect in a mouse model of Dravet syndrome. J Nat Prod. 2022. PubMed: 34980287
- Therapeutic potential of acidic cannabinoids, przegląd 2025. PMC12895846
- Anderson L.L. et al. Pharmacokinetics of phytocannabinoid acids and anticonvulsant effect of cannabidiolic acid in a mouse model of Dravet syndrome. J Nat Prod. 2019. ACS JNP 2019
- Calapai F. et al. Cannabinoids, Blood–Brain Barrier, and Brain Disposition. Pharmaceutics. 2020. PubMed: 32183416
Artykuł ma charakter edukacyjny i nie zastępuje konsultacji z lekarzem ani farmaceutą. CBGA jest dziś cząsteczką eksperymentalną, niezarejestrowaną w Polsce ani w UE jako lek. Każda decyzja o jego stosowaniu powinna być podejmowana wyłącznie pod nadzorem klinicznym, w warunkach badania klinicznego lub w trybie indywidualnego programu terapeutycznego.
Artykuł ma charakter wyłącznie edukacyjny. Nie stanowi porady medycznej. Decyzje terapeutyczne podejmuj wyłącznie po rozmowie ze swoim lekarzem prowadzącym.